Sùi mào gà có khỏi được không: Nguyên nhân, Phương pháp điều trị, Tái phát và Phòng ngừa

Sùi mào gà là bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) phổ biến do virus Human Papillomavirus (HPV) gây ra. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, các chủng HPV 6 và 11 (thuộc nhóm nguy cơ thấp) là nguyên nhân của khoảng 90% các ca bệnh, đây là các chủng hiếm khi gây ung thư.

Các phương pháp điều trị sùi mào gà hiện nay, bao gồm áp lạnh, đốt laser, hoặc sử dụng thuốc bôi tại chỗ, chỉ tập trung vào một mục tiêu: loại bỏ các tổn thương (nốt sùi) nhìn thấy được trên da và niêm mạc, thay vì tiêu diệt tận gốc virus HPV (nguồn: Mayo Clinic).

Câu trả lời cho “sùi mào gà có khỏi được không” phụ thuộc rất lớn vào hệ miễn dịch của mỗi cá nhân. Mặc dù các nốt sùi có thể được loại bỏ hoàn toàn, virus HPV vẫn có khả năng tồn tại âm thầm (ở trạng thái ngủ) trong cơ thể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hệ miễn dịch có thể tự đào thải virus trong vòng 1-2 năm, nhưng một số trường hợp virus tồn tại dai dẳng và gây tái phát.

Phòng ngừa sùi mào gà hiệu quả nhất dựa trên hai trụ cột chính: tiêm vắc-xin HPV (như Gardasil 9) và thực hành tình dục an toàn. Vắc-xin giúp bảo vệ cơ thể khỏi các chủng HPV gây bệnh chính, bao gồm cả type 6 và 11 gây sùi mào gà và các type nguy cơ cao (như 16, 18) gây ung thư (nguồn: Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ).

1. Sùi mào gà là gì và nguyên nhân gây bệnh?

Định nghĩa y khoa về sùi mào gà?

sùi mào gà ở họng

Ảnh trên: Sùi mào gà

Sùi mào gà (Genital Warts) là tình trạng tăng sinh bất thường của các tế bào biểu mô ở da và niêm mạc, chủ yếu ở vùng sinh dục, hậu môn, do virus Human Papillomavirus (HPV) gây ra (nguồn: Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh – CDC). Đây là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục (STI) phổ biến nhất trên toàn cầu.

Các tổn thương thường xuất hiện dưới dạng các nốt sùi nhỏ, mềm, có màu da hoặc hơi sẫm màu. Chúng có thể mọc đơn lẻ hoặc tụ lại thành từng cụm trông giống như bông súp lơ hoặc mào gà.

Nguyên nhân gây bệnh sùi mào gà là gì?

Nguyên nhân trực tiếp gây bệnh sùi mào gà là do nhiễm virus Human Papillomavirus (HPV). HPV là một nhóm virus rất lớn với hơn 150 type khác nhau (nguồn: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ – NCI).

Khoảng 90% các trường hợp sùi mào gà là do HPV type 6 và HPV type 11 gây ra. Đây là hai type HPV được phân loại là “nguy cơ thấp” vì chúng hiếm khi dẫn đến ung thư. Các type HPV “nguy cơ cao” (như 16, 18, 31, 33) là nguyên nhân chính gây ra hầu hết các loại ung thư liên quan đến HPV (như ung thư cổ tử cung, hậu môn) nhưng ít khi gây ra sùi mào gà (nguồn: CDC).

virus Human Papillomavirus (HPV)

Ảnh trên: Virus Human Papillomavirus (HPV)

Sùi mào gà lây truyền qua những đường nào?

HPV, virus gây sùi mào gà, lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc da kề da trong hoạt động tình dục (nguồn: Tổ chức Y tế Thế giới – WHO). Các đường lây truyền phổ biến bao gồm:

– Quan hệ tình dục qua đường âm đạo và hậu môn: Đây là đường lây truyền phổ biến nhất.

– Quan hệ tình dục bằng miệng: HPV có thể lây nhiễm và gây ra sùi mào gà ở miệng hoặc cổ họng (còn gọi là u nhú đường hô hấp tái phát).

– Tiếp xúc da kề da: Virus có thể lây truyền ngay cả khi không có giao hợp, chỉ cần có sự tiếp xúc da kề da với vùng bị nhiễm bệnh.

– Từ mẹ sang con: Mặc dù hiếm gặp, HPV có thể lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình sinh nở, gây ra sùi mào gà ở thanh quản (u nhú thanh quản) cho trẻ sơ sinh (nguồn: American Academy of Dermatology – AAD).

2. Triệu chứng và biểu hiện của sùi mào gà

Các triệu chứng nhận biết sùi mào gà là gì?

Triệu chứng đặc trưng của sùi mào gà là sự xuất hiện của các nốt sùi (mụn cóc) mềm, có màu da, hồng nhạt hoặc nâu, ở vùng sinh dục và hậu môn (nguồn: Mayo Clinic). Các đặc điểm nhận dạng bao gồm:

– Hình dạng: Các nốt sùi có thể phẳng, nhô lên, hoặc mọc thành cụm có hình dạng giống như bông súp lơ.

Vừa hết kinh quan hệ có sao không

Ảnh trên: Các nốt sùi mào gà

– Kích thước: Chúng có thể rất nhỏ, khó nhìn thấy bằng mắt thường, hoặc phát triển thành các mảng sùi lớn.

– Vị trí:

Ở nữ giới: Thường xuất hiện ở âm hộ, thành âm đạo, khu vực giữa bộ phận sinh dục và hậu môn, ống hậu môn và cổ tử cung.

Ở nam giới: Thường xuất hiện ở đầu hoặc thân dương vật, bìu, hoặc hậu môn.

Vị trí khác: Sùi mào gà cũng có thể phát triển trong miệng hoặc cổ họng của người có quan hệ tình dục bằng miệng với người bị nhiễm bệnh.

Sùi mào gà có gây ngứa hay đau không?

Các tổn thương sùi mào gà thường không gây đau đớn cho người bệnh (nguồn: American Academy of Dermatology – AAD). Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chúng có thể gây ra các triệu chứng khó chịu như:

– Ngứa

– Cảm giác nóng rát

– Chảy máu (đặc biệt khi bị cọ xát trong lúc quan hệ tình dục hoặc vệ sinh)

Nếu các nốt sùi phát triển lớn, chúng có thể gây vướng víu, khó chịu và mất thẩm mỹ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý người bệnh.

 

quan he manh bi ra mau

Ảnh trên: Chảy máu vì quan hệ tình dục

Thời gian ủ bệnh của sùi mào gà là bao lâu?

Thời gian ủ bệnh của sùi mào gà (từ khi nhiễm HPV đến khi xuất hiện triệu chứng) rất thay đổi, thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng (nguồn: CDC).

Theo CDC, các triệu chứng đầu tiên có thể xuất hiện sớm nhất là 3 tuần sau khi tiếp xúc, nhưng cũng có thể mất đến 8 tháng hoặc lâu hơn. Nhiều trường hợp, người nhiễm HPV không bao giờ phát triển triệu chứng nhưng vẫn có khả năng lây truyền virus cho người khác.

3. Sùi mào gà có khỏi được không? (Phân tích chi tiết)

Đây là phần quan trọng nhất để làm rõ thắc mắc của người bệnh về khả năng điều trị dứt điểm căn bệnh này.

Sùi mào gà có thể điều trị khỏi dứt điểm được không?

Câu trả lời trực tiếp cho câu hỏi ‘sùi mào gà có khỏi được không’ là hiện tại, chưa có phương pháp điều trị nào loại bỏ hoàn toàn virus HPV (nguyên nhân gây bệnh) ra khỏi cơ thể (nguồn: Tổ chức Y tế Thế giới – WHO).

Các phương pháp điều trị hiện có chỉ tập trung vào một mục tiêu: loại bỏ các nốt sùi (tổn thương) nhìn thấy được. Sau khi điều trị loại bỏ nốt sùi, virus HPV vẫn có thể tồn tại ở trạng thái “ngủ” (latent) trong các tế bào lân cận. Điều này có nghĩa là sùi mào gà có thể tái phát ngay cả sau khi điều trị thành công các triệu chứng.

Sùi mào gà

Ảnh trên: Sùi mào gà

Sùi mào gà có tự khỏi mà không cần điều trị không?

Hệ thống miễn dịch của một người khỏe mạnh có khả năng tự kiểm soát và đào thải virus HPV ra khỏi cơ thể theo thời gian. Theo CDC, khoảng 90% các ca nhiễm HPV mới (bao gồm cả các type gây sùi mào gà) sẽ tự khỏi hoặc trở nên không thể phát hiện được trong vòng 2 năm mà không cần điều trị.

Tuy nhiên, việc sùi mào gà có khỏi được không trong trường hợp này phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng miễn dịch của từng cá nhân. Không có gì đảm bảo virus sẽ tự biến mất, và trong thời gian đó, người bệnh vẫn có thể lây truyền virus cho bạn tình.

Tại sao sùi mào gà dễ tái phát sau điều trị?

Sùi mào gà dễ tái phát vì các phương pháp điều trị (như đốt laser, áp lạnh) chỉ loại bỏ được phần ngọn (nốt sùi) chứ không tiêu diệt được gốc rễ (virus HPV) (nguồn: American Academy of Dermatology – AAD). Virus vẫn tồn tại trong các tế bào biểu mô, kể cả ở những vùng da trông có vẻ bình thường xung quanh nốt sùi.

Khả năng sùi mào gà có khỏi được không một cách vĩnh viễn bị thách thức bởi các yếu tố làm tăng nguy cơ tái phát như:

– Hệ miễn dịch suy yếu: Những người có hệ miễn dịch bị ức chế (do HIV/AIDS, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, căng thẳng kéo dài).

– Tái nhiễm: Quan hệ tình dục không an toàn với bạn tình cũng bị nhiễm HPV.

– Hút thuốc lá: Nhiều nghiên cứu chỉ ra hút thuốc lá làm giảm khả năng miễn dịch của cơ thể trong việc chống lại HPV (nguồn: Tạp chí Y học Anh – BMJ).

hut-thuoc-la-gay-yeu-sinh-ly

Ảnh trên: Thuốc lá

4. Các phương pháp điều trị sùi mào gà phổ biến

Các phương pháp điều trị sùi mào gà bằng thuốc là gì?

Điều trị bằng thuốc bôi tại chỗ thường được chỉ định cho các tổn thương sùi mào gà nhỏ và ở vị trí dễ tiếp cận (nguồn: Mayo Clinic). Các loại thuốc này hoạt động bằng cách kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công virus hoặc phá hủy trực tiếp mô sùi.

– Imiquimod (Aldara): Là một loại kem bôi giúp tăng cường phản ứng miễn dịch tại chỗ để chống lại virus HPV.

– Podofilox và Podophyllin: Là một loại nhựa thực vật có tác dụng phá hủy mô của nốt sùi mào gà.

– Sinecatechins (Veregen): Một loại thuốc mỡ chiết xuất từ trà xanh, được sử dụng để điều trị sùi mào gà bên ngoài và quanh hậu môn.

– Trichloroacetic acid (TCA): Một loại axit hóa học được bác sĩ sử dụng để “đốt” (phá hủy bằng hóa chất) các nốt sùi. Phương pháp này cần được thực hiện tại cơ sở y tế.

Phương pháp áp lạnh (Cryotherapy) hoạt động như thế nào?

Áp lạnh là phương pháp sử dụng nitơ lỏng (ở nhiệt độ rất thấp, khoảng -196°C) để làm đông lạnh và phá hủy các tế bào của nốt sùi (nguồn: American Academy of Dermatology – AAD). Bác sĩ sẽ dùng tăm bông hoặc súng phun nitơ lỏng trực tiếp lên nốt sùi. Vùng da đó sẽ phồng rộp và bong ra sau vài ngày, mang theo mô sùi.

Đây là phương pháp phổ biến, hiệu quả và có thể yêu cầu lặp lại nhiều lần điều trị, mỗi lần cách nhau 1-2 tuần, cho đến khi nốt sùi biến mất hoàn toàn.

Phương pháp điều trị bằng Laser CO2 là gì?

Điều trị bằng Laser CO2

Ảnh trên: Phương pháp điều trị bằng Laser CO2

Điều trị bằng laser CO2 sử dụng chùm tia laser cường độ cao để “bốc hơi” (làm bay hơi) mô sùi mào gà (nguồn: Tạp chí Da liễu Hoa Kỳ). Phương pháp này đặc biệt hiệu quả đối với các tổn thương lớn, lan rộng hoặc sùi mào gà ở những vị trí khó điều trị bằng các phương pháp khác (như trong niệu đạo hoặc hậu môn).

Phương pháp này có độ chính xác cao, ít gây chảy máu nhưng đòi hỏi bác sĩ có tay nghề và trang thiết bị hiện đại.

Khi nào cần phẫu thuật cắt bỏ sùi mào gà?

Phẫu thuật cắt bỏ được chỉ định cho các trường hợp sùi mào gà có kích thước rất lớn, mọc thành chùm lớn, hoặc không đáp ứng với các phương pháp điều trị khác (nguồn: Mayo Clinic). Bác sĩ sẽ sử dụng dao mổ, kéo, hoặc dao điện (LEEP) để loại bỏ hoàn toàn khối sùi. Phương pháp này thường được thực hiện dưới gây tê tại chỗ hoặc gây mê, tùy thuộc vào mức độ lan rộng của tổn thương.

5. Sùi mào gà có nguy hiểm không và các biến chứng

Sùi mào gà có thể gây ra những biến chứng gì?

Mặc dù sùi mào gà (do type 6, 11) thường được coi là lành tính, chúng vẫn có thể gây ra các biến chứng nếu không được điều trị. Các biến chứng bao gồm:

– Tác động tâm lý: Gây ra lo lắng, căng thẳng, trầm cảm và tự ti về ngoại hình, ảnh hưởng đến đời sống tình dục.

– Tổn thương lan rộng: Các nốt sùi có thể phát triển lớn, gây khó chịu, vướng víu, và chảy máu khi cọ xát.

– Nguy cơ ung thư (Hiếm gặp với sùi mào gà): Mặc dù type 6 và 11 hiếm khi gây ung thư, việc nhiễm các type này làm tăng nguy cơ đồng nhiễm các type HPV nguy cơ cao (như 16, 18). Các type nguy cơ cao này là nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung, ung thư hậu môn, dương vật và vòm họng (nguồn: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ – NCI).

stress kéo dài dẫn tới xuất tinh sớm

Ảnh trên: Tình trạng lo lắng, căng thẳng

Sùi mào gà ảnh hưởng đến phụ nữ mang thai như thế nào?

– Phụ nữ mang thai bị sùi mào gà có thể đối mặt với một số nguy cơ (nguồn: CDC). Sự thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ có thể khiến các nốt sùi phát triển nhanh hơn, lớn hơn và lan rộng hơn.

– Ảnh hưởng đến sinh nở: Nếu các nốt sùi quá lớn ở âm đạo, chúng có thể cản trở đường sinh tự nhiên và gây chảy máu, khi đó bác sĩ có thể chỉ định sinh mổ.

– Lây truyền sang con (Hiếm gặp): Có nguy cơ thấp lây truyền HPV cho trẻ sơ sinh trong quá trình sinh thường, gây ra bệnh u nhú đường hô hấp tái phát (RRP), một tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng khiến trẻ mọc u nhú trong đường thở.

6. Cách phòng ngừa sùi mào gà và HPV hiệu quả

Vắc-xin HPV phòng bệnh sùi mào gà như thế nào?

Tiêm vắc-xin HPV là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả nhất chống lại sùi mào gà và các bệnh ung thư do HPV (nguồn: Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ). Vắc-xin hoạt động bằng cách kích thích cơ thể sản xuất kháng thể chống lại các type HPV có trong vắc-xin.

Vắc-xin Gardasil 9 (đang được sử dụng rộng rãi) bảo vệ chống lại 9 type HPV:

– 2 type nguy cơ thấp: 6 và 11 (gây 90% sùi mào gà).

– 7 type nguy cơ cao: 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 (gây ra phần lớn các ca ung thư liên quan đến HPV).

CDC khuyến nghị tiêm vắc-xin HPV cho cả nam và nữ trong độ tuổi từ 9 đến 26. Người lớn đến 45 tuổi cũng có thể tiêm vắc-xin sau khi tham khảo ý kiến bác sĩ.

Tiêm vắc xin HPV

Ảnh trên: Tiêm vắc xin HPV

Tầm quan trọng của tình dục an toàn trong phòng ngừa HPV?

Thực hành tình dục an toàn giúp giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm HPV và các bệnh STI khác (nguồn: WHO). Các biện pháp bao gồm:

– Sử dụng bao cao su: Sử dụng bao cao su đúng cách mỗi khi quan hệ tình dục (qua âm đạo, hậu môn, miệng) có thể làm giảm nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, bao cao su không thể bảo vệ tuyệt đối 100% vì HPV có thể lây nhiễm ở những vùng da (như bìu, âm hộ) mà bao cao su không che phủ hết.

– Hạn chế số lượng bạn tình: Giảm số lượng bạn tình giúp giảm nguy cơ tiếp xúc với virus.

– Xét nghiệm định kỳ: Khám sức khỏe tình dục định kỳ và trao đổi cởi mở với bạn tình về lịch sử STI.

Việc duy trì đời sống tình dục lành mạnh, an toàn cũng bao gồm việc hiểu rõ các biện pháp bảo vệ và hỗ trợ cá nhân. Trong một số trường hợp, việc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ như âm đạo giả có thể là một giải pháp tình thế, âm đạo giả giúp giải tỏa nhu cầu cá nhân một cách an toàn khi không có bạn tình, giảm nguy cơ tìm đến các mối quan hệ không an toàn. Nếu bạn đang tìm hiểu về các sản phẩm này, điều quan trọng là phải chọn một địa chỉ đáng tin cậy. Bạn có thể tham khảo tại Quân Tử Nhỏ, một shop đồ chơi người lớn uy tín hàng đầu, nơi cam kết 100.000+ khách hàng đã tin tưởng, tư vấn tận tâm và giao hàng siêu kín đáo, bảo vệ tuyệt đối sự riêng tư của bạn.

bao cao su sagami 0.02 mm hộp 12 cái

Ảnh trên: Bao cao su sagami 0.02 mm hộp 12 cái

7. Câu hỏi thường gặp về sùi mào gà

1. Sùi mào gà ủ bệnh bao lâu?

Sùi mào gà có thời gian ủ bệnh trung bình từ 3 tuần đến 8 tháng sau khi tiếp xúc với virus HPV (nguồn: CDC). Tuy nhiên, thời gian này có thể ngắn hơn hoặc dài hơn tùy thuộc vào hệ miễn dịch của mỗi người.

2. Quan hệ bằng miệng có bị sùi mào gà không?

Hoạt động quan hệ tình dục bằng miệng với người nhiễm HPV có thể gây ra sùi mào gà ở miệng hoặc cổ họng (nguồn: American Cancer Society). Tổn thương ở miệng thường hiếm gặp hơn ở cơ quan sinh dục nhưng vẫn là một nguy cơ có thật.

3. Virus HPV sống được bao lâu ngoài môi trường?

Virus HPV có sức đề kháng tương đối tốt và có thể tồn tại trên các bề mặt trong vài ngày ở điều kiện môi trường thuận lợi (nguồn: Tạp chí Vi sinh lâm sàng). Tuy nhiên, đường lây truyền chính vẫn là qua tiếp xúc da kề da, việc lây nhiễm qua vật dụng trung gian (như khăn tắm, bồn cầu) là rất hiếm.

4. Bị sùi mào gà có mang thai được không?

Bệnh sùi mào gà thường không ảnh hưởng đến khả năng thụ thai của phụ nữ (nguồn: Hiệp hội Sức khỏe Tình dục Hoa Kỳ). Tuy nhiên, nếu nốt sùi phát triển lớn ở cổ tử cung, chúng có thể gây cản trở. Phụ nữ nên điều trị sùi mào gà trước khi mang thai.

Chướng bụng dưới có phải mang thai không

Ảnh trên: Sùi mào gà thường không ảnh hưởng đến khả năng thụ thai

5. Sùi mào gà có ngứa không?

Phần lớn các nốt sùi mào gà không gây ra triệu chứng cơ năng (như đau hoặc ngứa) (nguồn: AAD). Mặc dù vậy, một số người bệnh báo cáo có cảm giác ngứa ngáy, nóng rát hoặc khó chịu tại vùng tổn thương, đặc biệt khi chúng phát triển lớn hoặc bị viêm.

6. Dùng chung đồ cá nhân có lây sùi mào gà không?

Nguy cơ lây nhiễm sùi mào gà qua việc dùng chung đồ cá nhân (như khăn tắm, dao cạo, quần áo) được coi là rất thấp (nguồn: CDC). Đường lây truyền chính và gần như duy nhất của HPV sinh dục là qua tiếp xúc tình dục trực tiếp.

7. Sùi mào gà có nguy hiểm đến tính mạng không?

Bản thân các nốt sùi mào gà (do type 6, 11) là lành tính và không trực tiếp đe dọa đến tính mạng (nguồn: WHO). Tuy nhiên, sự nguy hiểm nằm ở việc đồng nhiễm các type HPV nguy cơ cao (như 16, 18), vốn là nguyên nhân chính gây ung thư cổ tử cung, hậu môn…

8. Chi phí đốt sùi mào gà là bao nhiêu?

Chi phí điều trị sùi mào gà phụ thuộc vào nhiều yếu tố: phương pháp điều trị (thuốc, laser, áp lạnh), mức độ lan rộng của tổn thương và cơ sở y tế. Điều trị bằng laser hoặc phẫu thuật thường có chi phí cao hơn so với dùng thuốc bôi hoặc áp lạnh.

9. Điều trị sùi mào gà xong có cần kiêng quan hệ không?

Các bác sĩ khuyến nghị nên kiêng quan hệ tình dục cho đến khi các tổn thương đã lành lặn hoàn toàn sau điều trị (nguồn: AAD). Việc quan hệ sớm có thể gây chảy máu, nhiễm trùng và tăng nguy cơ lây truyền virus cho bạn tình, vì virus vẫn có thể tồn tại trên da.

cần kiêng quan hệ tình dục

Ảnh trên: Cần kiêng quan hệ tình dục

10. Sau khi điều trị bao lâu thì sùi mào gà tái phát?

Sùi mào gà có thể tái phát bất cứ lúc nào, nhưng phổ biến nhất là trong vòng 3 tháng đầu tiên sau điều trị (nguồn: CDC). Nguy cơ tái phát giảm dần theo thời gian khi hệ miễn dịch của cơ thể kiểm soát được virus.

8. Kết luận

Tóm lại, câu hỏi “sùi mào gà có khỏi được không” phụ thuộc vào việc định nghĩa “khỏi bệnh”. Y học hiện đại có thể điều trị loại bỏ hoàn toàn các nốt sùi (triệu chứng), nhưng chưa thể tiêu diệt hoàn toàn virus HPV (nguyên nhân). Do đó, bệnh vẫn có thể tái phát.

Chìa khóa để giải quyết vấn đề sùi mào gà có khỏi được không không chỉ nằm ở việc điều trị triệu chứng, mà quan trọng hơn là nằm ở việc tăng cường hệ miễn dịch và phòng ngừa chủ động. Việc tiêm vắc-xin HPV (đặc biệt là Gardasil 9) và thực hành tình dục an toàn (sử dụng bao cao su) là hai chiến lược cốt lõi để bảo vệ bản thân và cộng đồng khỏi sùi mào gà cũng như các bệnh ung thư nguy hiểm liên quan đến HPV.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *